«Βάζω νερό στο κρασί μου γιατί φοβάμαι την εγκατάλειψη από τον σύντροφό μου»

Οι ερωτικές σχέσεις χαρακτηρίζονται πολλές φορές από αμφιβολίες, ανασφάλειες και έλλειψη εμπιστοσύνης, κάνοντας την καθημερινότητα της σχέσης δυσφορική και για τους δύο συντρόφους.

Κάποιες φορές η κατάσταση πυροδοτείται από την ασταθή συμπεριφορά του συντρόφου, την δυσκολία του να επενδύσει στη σχέση και άλλες αφορές εμάς τους ίδιους, τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και την αξία που του προσδίδουμε, αν θεωρούμε δηλαδή πως είναι αρκετά σημαντικός και άξιος να αγαπηθεί. Επομένως, ο φόβος της εγκατάλειψης μπορεί να είναι πραγματικός ή να δημιουργείται μέσα στο μυαλό μας, ως προϊόν των δικών μας ανασφαλειών και εξαρτητικών συμπεριφορών.

Πώς δημιουργείται όμως αυτός ο φόβος;
Ο φόβος της εγκατάλειψης κτίζεται μέσα από τις πρώιμες εμπειρίες του ανθρώπου που ως βρέφος αναπτύσσει τους πρώτους δεσμούς με τους φροντιστές του και κατά κύριο λόγο με την μητέρα. Οι θεωρίες του δεσμού υποστηρίζουν πως η φύση και η μορφή της πρώτης αυτής σχέσης λειτουργεί ως μοντέλο για τις μετέπειτα σχέσεις μας, προκαλώντας προσδοκίες για τον εαυτό μας και τους άλλους, καθορίζοντας τις πεποιθήσεις του ατόμου για το αν είναι άξιο να αγαπηθεί και κατά πόσο μπορεί να βασιστεί στους άλλους. Με άλλα λόγια ο δεσμός που θα αναπτύξουμε με την μητέρα, κατευθύνει σε ένα μεγάλο βαθμό την κοινωνική μας συμπεριφορά και αποτελεί τη βάση για τη διαμόρφωση αντιλήψεων, τρόπων αλληλεπίδρασης και συναισθηματικής έκφρασης στις μετέπειτα σχέσεις μας.

Οι τύποι του δεσμού διαχωρίζονται σε ασφαλή και ανασφαλή. Ο ασφαλής δεσμός δημιουργείται όταν η μητέρα φροντίζει και ανταποκρίνεται σταθερά στις ανάγκες του βρέφους, γίνεται αντιληπτή ως άτομο αξιόπιστο και υποστηρικτικό και το βρέφος αισθάνεται ασφάλεια να εξερευνήσει το περιβάλλον του. Το παιδί με ασφαλή δεσμό αποχτά εμπιστοσύνη στον εαυτό του, ενώ και οι άλλοι θεωρούνται άξιοι εμπιστοσύνης. Ο ανασφαλής δεσμός αναπτύσσετε στα βρέφη των οποίων η μητέρα δεν ανταποκρίνεται κατάλληλα στις ανάγκες τους, είτε στις περιπτώσεις που η μητέρα είναι απορριπτική, τιμωρητική ή επικριτική (απορριπτικός/αποφευκτικός δεσμός), είτε όταν η μητέρα έχει απρόβλεπτη ανταπόκριση, δεν είναι σταθερά διαθέσιμη, δεν δείχνει ευαισθησία ή τείνει να αγνοεί τις ανάγκες του βρέφους για προσοχή (αγχώδης/αμφιθυμικός δεσμός). Τα παιδιά με ανασφαλή δεσμό αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως ανάξια αγάπης, δεν έχουν εμπιστοσύνη στις ικανότητες τους, ενώ οι άλλοι προσλαμβάνονται ως απορριπτικοί, απρόβλεπτοι ή ακόμα και τιμωρητικοί.

Τι λένε οι έρευνες!
Μακροχρόνιες έρευνες έδειξαν ότι ο τύπος προσκόλλησης μπορεί να επηρεάσει την αυτονομία και την ανεξαρτησία του ατόμου. Επιβεβαίωσαν, επίσης, ότι παιδιά που είχαν ασφαλή προσκόλληση, όταν μελετήθηκαν σε μεγαλύτερη ηλικία είχαν θετική εικόνα για τον εαυτό τούς, ενώ τα παιδιά με μη ασφαλή προσκόλληση παρουσιάζονταν ως πιο εξαρτώμενα, με χαμηλή αυτονομία.

Ποιες συμπεριφορές αναπτύσσει ένας ενήλικας, με ανασφαλή δεσμό, στις σχέσεις;

Ως ενήλικας πλέον, το άτομο με ανασφαλή δεσμό έχει την τάση να εμπλέκεται σε σχέσεις όπου προσκολλάται απόλυτα και εξαρτητικά στον ερωτικό σύντροφο και ο φόβος της εγκατάλειψης εκφράζεται με άγχος, απαιτήσεις για συνεχόμενη και υπερβολική απόδειξη αγάπης, κατηγορίες για απιστία, εντάσεις και ζηλότυπες συμπεριφορές. Η συμπεριφορά του είναι, συνήθως, τόσο πνιγηρή που ο σύντροφος πράγματι φεύγει, επιβεβαιώνοντας τον φόβο της εγκατάλειψης. Άλλες φορές το άτομο εκφράζεται με υποχωρητικότητα και προσαρμόζεται απόλυτα στις ανάγκες του εκάστοτε συντρόφου, με άλλα λόγια γίνεται «χαλί να τον πατήσουν», θυματοποιείται, αποδέχεται συμπεριφορές που δεν του αρέσουν, δεν εκφράζει ανάγκες ή αρνητικά συναισθήματα αφού φοβάται ότι θα απορριφθεί. Υπάρχουν φυσικά και οι περιπτώσεις όπου ένα άτομο με φόβο εγκατάλειψης επιλέγει συντρόφους που δεν είναι διαθέσιμοι συναισθηματικά ή πρακτικά, για παράδειγμα παντρεμένους, ανθρώπους που δηλώνουν ότι δεν θέλουν σχέση ή που δυσκολεύονται να
δεσμευτούν και να επενδύσουν, καταλήγοντας στην αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Ίσως κάποιες φορές και να αναγνωρίζει εκεί γνώριμες συμπεριφορές που το ελκύουν.

Φαίνεται λοιπόν ότι οι πρώτες εμπειρίες καθορίζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, που με τη σειρά του επηρεάζει τον τρόπο που λειτουργούμε και συμπεριφερόμαστε στις ενήλικες σχέσεις μας. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως οι άνθρωποι είναι «καταδικασμένοι» για πάντα να επαναλαμβάνουν τις ίδιες συμπεριφορές, να ταλαιπωρούνται και να διαλύουν τις σχέσεις τους. Χρειάζεται αρχικά να αναγνωρίσουν τα δυσλειτουργικά μοτίβα του σχετίζεσθαι και τις δικές τους δυσκολίες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορούν να διερευνήσουν τις επιλογές τους και να διαμορφώσουν καινούργιες συμπεριφορές πιο λειτουργικές στο κάθε μέρα της ζωής και της σχέσης τους. Φυσικά και ο σύντροφος καλείται να αναλάβει ενεργητικό ρόλο εφόσον πρόκειται για μια σχέση που τον ενδιαφέρει να εξελιχθεί. Πως δημιουργείται αυτός ο φόβος; Πώς καταλήγουν κάποιοι άνθρωποι να είναι πιο ανασφαλείς και να απειλούνται συνεχώς από την εγκατάλειψη, την απόρριψη ή/και τη μη αποδοχή;

 

Με τη συνεργασία του Δρ. Θάνου Ασκητή, Νευρολόγου-Ψυχιάτρου, Διδάκτωρα Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Προέδρου του Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας & της Θέκλας Βασιλείου, Ψυχολόγου – Ψυχοθεραπεύτριας στο Ιατρικό Κέντρο Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας Δρ. Θάνου Ασκητή.

Δωρεάν Συμβουλευτική Γραμμή Σεξουαλικής Υγείας
Τηλέφωνο 77.77.28.77
www.askitis-cy.com / Facebook