Η Ψυχο-κοινωνική διάσταση του φαινομένου «Survivor»

Αναμφίβολα, το τελευταίο διάστημα, η εμφάνιση του τηλεοπτικού παιχνιδιού με τίτλο «Survivor» κατάφερε να προσελκύσει το ενδιαφέρον μίας μεγάλης μερίδας τηλεθεατών, αλλά και αρκετών ειδικών στο χώρο της ψυχικής υγείας, λαμβάνοντας κοινωνικές προεκτάσεις. Πιο συγκεκριμένα, αρκετοί είναι εκείνοι, που σήμερα κάνουν λόγο για την ανάδυση ενός «φαινομένου Survivor», καθώς καθημερινά, όλο και περισσότεροι είναι οι Έλληνες, που επιλέγουν να αφιερώσουν ένα σημαντικό μέρος από το χρόνο τους και να καθηλωθούν μπροστά στην τηλεόραση, στοιχηματίζοντας, υπέρ και κατά των πρωταγωνιστών του εν λόγω παιχνιδιού.

Τι είναι όμως αυτό, που κάνει το σύγχρονο Έλληνα να παθιάζεται τόσο πολύ με το συγκεκριμένο τηλεπαιχνίδι; Τι είδους υποσυνείδητα μηνύματα καλλιεργεί το «Survivor» και πως επηρεάζει τις ζωές μας; Συνδέεται με την οικονομική κρίση που διανύει η χώρα; Από μία πρόχειρη ματιά, φαίνεται, ότι η τηλεόραση, ένα μέσο ενημέρωσης, που μέχρι πρότινος η πλειονότητα των Ελλήνων καταψήφιζε ως μέσο πολιτικής προπαγάνδας και κοινωνικής παραπληροφόρησης, κατάφερε να κερδίσει και πάλι, το ενδιαφέρον και την ψήφο εμπιστοσύνης των τηλεθεατών, μέσα από την επίμονη προβολή ενός ατελείωτου «αγώνα επιβίωσης» και το γεγονός αυτό, ίσως αξίζει να μας προβληματίσει τόσο ως μέλη αυτής της κοινωνίας όσο και ως επιστήμονες.

Το «Survivor» (φαινομενικά τουλάχιστον, γιατί κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι συμβαίνει ακριβώς πίσω από τις κλειστές κάμερες) είναι ένας αγώνας επιβίωσης, σώμα με σώμα, υπό συνθήκες επισφαλούς στέγασης και σίτισης για τον άνθρωπο. Άλλωστε, από αυτόν τον προσωπικό αγώνα, εμπνέεται και ο τίτλος του συγκεκριμένου τηλε-παιχνιδιού (Survivor = εκείνος που καταφέρνει να επιβιώσει σε ριψοκίνδυνες για τη ζωή του συνθήκες ανάμεσα σε άλλους). Αρχικός στόχος των παικτών είναι η διατήρηση της θέσης τους στην αγωνιστική αρένα του παιχνιδιού -αρχικά με τη βοήθεια της σύστασης ομάδων και στη συνέχεια ως μεμονωμένα άτομα- και η τελική διεκδίκηση του χρηματικού επάθλου των 100.000 χιλιάδων ευρώ. Ωστόσο, όπως θα διαπιστώσουμε στη συνέχεια, κανένα από τα στάδια του εν λόγω παιχνιδιού δεν μπορεί να θεωρηθεί «τυχαίο».

Αρχικά, θα πρέπει να εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας, στην κατηγοριοποίηση και στη διάκριση της επωνυμίας μεταξύ των δύο ομάδων. Η πρώτη ομάδα φέρει το όνομα «Μαχητές» και απαρτίζεται από καθημερινούς απλούς ανθρώπους, οι οποίοι, όπως αναφέρεται, σε κάποιο στάδιο της ζωής τους ασχολήθηκαν ενεργά με τη σωματική άσκηση και τον αθλητισμό (ορισμένοι ακόμα και σε επίπεδο επαγγελματικού στίβου) και επομένως διαθέτουν μία ικανοποιητική φυσική κατάσταση. Η δεύτερη ομάδα είναι αυτή των «Διάσημων» και συναποτελείται από εμφανίσιμους και καλλίγραμμους πρωταγωνιστές της Ελληνικής Show biz, καθώς και από διεθνώς καταξιωμένους Έλληνες αθλητές, που επίσης διαθέτουν μία αρκετά καλή φυσική κατάσταση. Ωστόσο, αυτό που ενδεχομένως αξίζει να μας προβληματίσει, είναι το είδος της διάκρισης ανάμεσα σε «Διάσημους» και «Μαχητές». Πρόκειται για έναν άνισο προσδιορισμό ιδιοτήτων, που αρκετοί κοινωνικοί αναλυτές υποστηρίζουν, ότι περνά υποσυνείδητα ταξικά μηνύματα στους τηλεθεατές.

 

Ο όρος «Διάσημος» παραπέμπει στην αναγνωρισιμότητα και ενδεχομένως στο κύρος ενός ατόμου, χωρίς να προσδιορίζει το αντικείμενο της δράσης του, ενώ ο όρος «Μαχητής» συνδέεται με την ιδιότητα κάποιου αποκλειστικά να παλεύει. Για παράδειγμα, εάν η κατηγοριοποίηση των παικτών είχε λάβει χώρα με ίσους όρους, θα έπρεπε σήμερα να μιλάμε για «Διάσημους» έναντι «Αγνώστων», καθώς και για «Μαχητές» έναντι «Αγωνιστών» ή «Πολεμιστών». Πρόκειται δηλαδή, για μία εμφανή αντίθεση και διάκριση ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» της επωνυμίας των «Διασήμων» και στο «είναι» της επωνυμίας των «Μαχητών». Γίνεται λοιπόν κατανοητό, ότι εάν οι ομάδες σήμερα, είχαν κατονομαστεί ως «μπλε» και «κόκκινοι» (όπως άλλωστε συμβολίζεται και από το χρώμα της κάθε παράταξης), τότε ενδεχομένως το «Survivor» να μην απολάμβανε τα ίδια ποσοστά τηλεθέασης.

Τα πιο πρόσφατα στατιστικά δεδομένα, κάνουν λόγο για ξεκάθαρη ταύτιση της πλειονότητας το κοινού με την ομάδα των «Μαχητών» έναντι των «Διασήμων», και είναι σημαντικό να διερευνήσουμε για ποιους λόγους συμβαίνει αυτό. Εκ πρώτης όψεως, και μέσα από την καταμέτρηση των επάθλων που κερδίζει η κάθε ομάδα, οι «Μαχητές», φαίνεται πως έχουν εντυπωθεί στη συνείδηση του κόσμου ως η πιο αδύναμη ομάδα, που αγωνίζεται καθημερινά, κάτω από πρωτόγονες συνθήκες, προκειμένου να επιβιώσει.

Η εικόνα αυτή, μαγνητίζει και καθηλώνει την προσοχή των σύγχρονων Ελλήνων για δύο λόγους. Ο πρώτος αφορά τον ίδιο τον αγώνα για την επιβίωση και σχετίζεται με την περιέργεια του ανθρώπου να δει και να προβλέψει μέχρι που φτάνουν τα «όρια» των άλλων (και επομένως και τα δικά του) σε συνθήκες κρίσης και πείνας. Πρόκειται για ένα φαινόμενο, που πολλοί από εμάς σήμερα βιώνουν καθημερινά και που πολλοί ακόμα αναμένεται να το βιώσουν, δεδομένης της σκληρής οικονομικής ύφεσης που πλήττει την Ελλάδα, τα τελευταία επτά χρόνια. Ο δεύτερος λόγος, έχει να κάνει με την υποσυνείδητη ταύτιση της πλειονότητας των τηλεθεατών με την ομάδα των «Μαχητών», που κατά κάποιον τρόπο εκπροσωπούν τα «μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα», έναντι της «αστικής τάξης» των «Διασήμων».

Ο σύγχρονος άνθρωπος, που ζει μέσα από τη ρευστότητα του σήμερα για την αβεβαιότητα του αύριο, νιώθει ανακούφιση, όταν βλέπει, ότι μπορεί να υπερβεί τις δυσκολίες και να ξεπεράσει μέσω του σκληρού ανταγωνισμού κάποιον άλλον, που μοιάζει πιο δυναμικός από τον ίδιο. Με λίγα λόγια δηλαδή, το «Survivor» είναι η ελπίδα και η παρηγοριά για τον απλό κόσμο, στην οικονομική κρίση εν έτη 2017.

Σίγουρα, το τηλεοπτικό παιχνίδι «Survivor» αποτελεί μία παραδειγματική μικρογραφία της Ελληνικής κοινωνίας και του φαινομένου, που οι επιστήμονες ονομάζουν Κοινωνικός Δαρβινισμός (νόμος για την επιβίωση του ισχυρότερου), το οποίο μέρα με τη μέρα εντυπώνεται όλο και πιο πολύ ως ηθική αξία στη συνείδηση όλων μας. Ωστόσο, ένα ερώτημα που αξίζει να τεθεί εδώ, είναι το κατά πόσον αυτού του είδους τα τηλεπαιχνίδια ενισχύουν τον ανταγωνισμό και την εγωκεντρικότητα μίας κοινωνίας που βρίσκεται υπό διάλυση και το πως μπορεί αυτή η κατάσταση να ανατραπεί.

Θα πρέπει λοιπόν να σκεφτούμε, ότι η αποκλειστική καθήλωση της σκέψης μας στον τρόπο, με τον οποίο μία ομάδα προστατευόμενων παικτών ριάλιτι θα σώσει τη ζωή της στον Άγιο Δομίνικο (μία περιοχή όπου πληροφοριακά οι μόνιμοι κάτοικοι λιμοκτονούν, την ίδια στιγμή όπου οι μεγιστάνες καταναλώνουν υπέρογκα ποσά για να την επισκεφτούν), το μόνο που ίσως επιτυγχάνει, είναι η μεγέθυνση του χάσματος ανάμεσα στην ανάληψη δράσης και στην υπέρβαση της κρίσης όπου ζούμε.

Δρ Θάνος Ε. Ασκητής
Νευρολόγος – Ψυχίατρος
Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών
Πρόεδρος Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας
Δωρεάν Συμβουλευτική Γραμμή Σεξουαλικής Υγείας
Δευτέρα-Παρασκευή 12.00-16.00
Τηλέφωνο 77.77.28.77

Ιατρικό Κέντρο Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας Θάνου Ασκητή
Αθαλάσσας 62, 1ος όροφος
Στρόβολος, Λευκωσία
Τηλ.: 22459555, 22459556
Fax: 22777197
www.askitis-cy.com
Βρείτε μας και στο facebook

SHARE